از طريق وقف و براى رفع احتياجات عمومى بوجود آمده و افراد نيكوكار برمبناى اعتقادات دينى آنها را ذخيره‌اى براى « يَوْمَ لا يَنْفَعُ مالٌ وَ لا بَنُونَ » « 1 » ، قرار داده‌اند . امروزه سازمانهاى گوناگونى براى انجام اين قبيل خدمات عمومى بوجود آمده و هريك با تشكيلات وسيع و عريضى قسمتى از آنها را به عهده گرفته است ولى در طول زمانى متجاوز از هزار سال تنها وقف بوده است كه متناسب با امكانات زمان و مكان اين‌گونه خدمات را ببهترين وجهى انجام ميداده است . عطوفت انسانى دربارهء خدمت بمردم از طريق وقف در ايران تا آنجا پيش رفته كه مثلا واقفى خجلت و شرمسارى دختربچهء ده‌نشينى را ، كه هنگام آوردن آب از چشمه ، پايش لغزيده كوزه‌اش بشكند ، تحمل نكرده ملك خود را وقف بر آن نموده است كه از درآمد آن ، كوزه‌اى براى او بخرند و بدينطريق روح معصوم او را از سرزنش پدر و مادر و سرشكستگى و خفت نجات دهند و امروز كه ما در قرن مشعشع تمدن ماشينى زندگى ميكنيم از نظاير چنين عواطف لطيف نشانه‌اى نمىبينيم . آثار خيرى كه مردم از وقف ميديدند و آرامش خاطرى كه از اين طريق مييافتند متمكنين را بيش از پيش بتوسعهء آن تشويق ميكرد و گاهى اتفاق ميافتاد كه بيشتر ثروت غير منقول منطقه‌اى به صورت وقف در ميآمد و از صورت مالكيت خصوصى به شكل ملك عمومى مبدل ميگشت . چيزى كه امروزه در دنيا احزاب و جماعاتى بنام سوسياليزم از آن طرفدارى ميكنند . در يكى از وقفنامه‌هاى موجود در ايران اين جمله به چشم خورده است كه وقتى والى اصفهان خواست از مال حلال خود ديهى در آن منطقه خريده وقف نمايد در تمام آنسامان قريه‌اى كه وقف نباشد نيافتند و سرانجام آرزوى حضرت و الا را با خريدن و وقف كردن قريه‌اى در اراك تحقق دادند . مطالعه در تاريخ اينقبيل امور نشان ميدهد كه گويا خير و شر نيز در ايران دوره هاى متناوبى داشته و اوج و حضيض‌هائى پيدا كرده است . زمانى خيرات بقدرى

--> ( 1 ) - يعنى روزى كه مال و فرزند براى انسان فايده نميدهد ( منظور بعد از مرگ انسان است ) . آيهء 88 از سورهء شعرا سورهء 26 قرآن مجيد .